Epidermolysis Bullosa (EB) to choroba genetyczna, która zaburza sposób łączenia się komórek i tkanek. Istnieją różne rodzaje EB, ale wspólnym objawem wszystkich postaci tej choroby jest wyjątkowo delikatna skóra, która łatwo ulega rozdarciom lub tworzą się na niej rany i pęcherze nawet przy niewielkim tarciu lub drobnych urazach. Obecnie nie ma lekarstwa na EB, ale terapia genowa jest już stosowana w leczeniu osób z określonym typem EB, a obiecujące badania i próby kliniczne poszukują nowych sposobów, w jakie terapia genowa i komórkowa mogą pomóc.
Ten zasób został przetłumaczony maszynowo z języka angielskiego i oczekuje na weryfikację.
Co wiemy?
Wszystkie formy EB są spowodowane mutacjami genów, które wpływają na sposób łączenia się komórek i tkanek. Cztery główne typy EB to EB proste, EB połączeniowe, dystroficzne i Kindlera.
EB jest stosunkowo rzadką chorobą, której częstość występowania szacuje się na 1 na 50 000 żywych urodzeń.
EB ma widoczny wpływ na skórę, ale zaburzenie to może również powodować powikłania w innych narządach, takie jak pęcherze i owrzodzenia gardła, górnych dróg oddechowych i dróg moczowych. Może prowadzić do postępującej choroby ogólnoustrojowej z konsekwencjami ograniczającymi życie i może prowadzić do agresywnych nowotworów skóry.
Obecnie nie ma lekarstwa na EB, ale niedawno zatwierdzono miejscową terapię genową, która pomaga leczyć rany spowodowane przez określony typ EB.
Co badają naukowcy?
W badaniach klinicznych testowanych jest wiele nowych urządzeń, leków i terapii biologicznych. Wiele z tych badań ma na celu poprawę leczenia EB. Kilka badań ma na celu „naprawienie” mutacji genetycznych leżących u podstaw EB.
Opracowanie nowych terapii genowych może doprowadzić do przywrócenia zdrowych genów w komórkach skóry. Kluczowymi elementami rozwoju skutecznych terapii genowych EB są również badania nad komórkami macierzystymi naskórka (skóry), optymalizacja technik hodowli skóry w laboratorium oraz udoskonalenie metod przeszczepiania tkanek.
Jakie są wyzwania?
Leczenie choroby genetycznej jest bardzo trudne, ponieważ przyczyna leży w DNA danej osoby. Leczenie kompensujące mutacje genów musi naprawić zmutowany gen lub dodać do komórek nową funkcjonalną kopię genu. To nie jest proste zadanie. Modyfikowanie DNA komórki lub dodawanie nowych genów do komórek niesie ze sobą potencjalne ryzyko, na przykład wywołania zmian nowotworowych. Przeszczepy komórek i skóry mogą wiązać się z ryzykiem takim, jak krwawienie, infekcja lub odrzucenie przeszczepu.
Dokładne badania kliniczne mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa i skuteczności nowych metod leczenia EB.
Innym wyzwaniem jest również cena i dostępność złożonych metod leczenia takich, jak terapie genowe.
O pęcherzowym oddzielaniu się naskórka
Pęcherzowe oddzielanie się naskórka (Epidermolysis Bullosa - EB) to grupa rzadkich genetycznych zaburzeń tkanki łącznej, które powodują bardzo delikatną, pęcherzową skórę. Pęcherze mogą być spowodowane tarciem skóry, niewielkimi urazami skóry i codziennymi czynnościami, takimi jak pocieranie i drapanie. Pęcherze te mogą przekształcić się w bolesne owrzodzenia i otwarte rany. W ciężkich postaciach EB pęcherze i owrzodzenia pojawiają się również w innych tkankach, takich jak usta, gardło, żołądek, górne drogi oddechowe i drogi moczowe.
Objawy EB mogą mieć bardzo różne nasilenie. Łagodne typy EB są przyczyną powstawania drobnych pęcherzy przez całe życie, a inne rodzaje EB wywołują dotkliwe objawy u dzieci, jednak z wiekiem mogą zanikać. Inne formy EB mogą zagrażać życiu z powodu utraty dużej ilości skóry. Jeszcze inne mogą powodować rozległe blizny, zrosty palców rąk i nóg, a także inne komplikacje ograniczające życie. Niektóre formy choroby mogą prowadzić do rozwoju raka skóry, skracając długość życia.
EB jest chorobą rzadką, co sprawia, że oszacowanie całkowitej liczby chorych jest wyzwaniem. DEBRA, organizacja charytatywna poświęcona EB, szacuje, że około 500 000 ludzi na całym świecie ma jedną z form EB.
Wszystkie dziedziczne typy EB są spowodowane mutacjami w DNA danej osoby. Mutacje te zmieniają jeden z kilku ważnych genów kodujących białka uczestniczące w tworzeniu połączeń między komórkami w tkankach. Dlatego EB jest również określany jako zaburzenie „tkanki łącznej”. Obecnie w naszym DNA znajduje się 16 genów, które zostały powiązane z klasycznymi dziedzicznymi postaciami EB.
Jak dziedziczona jest EB? Mutacja genu powiązana z EB jest często przekazywana dzieciom przez rodziców. Nasze DNA zawiera dwie kopie każdego genu (z wyjątkiem genów na chromosomach X i Y). W przypadku niektórych postaci EB do wystąpienie choroby wystarczy odziedziczenia tylko jednej kopii mutacji genu sprzężonego z EB. Jest to określane jako „dominująca” forma EB. Rodzic, który przekazuje dominującą formę mutacji genu sprzężonego z EB, ma również EB i jego objawy. Inne formy EB rozwijają się w wyniku odziedziczenia mutacji genu sprzężonego z EB od obojga rodziców. Są to tak zwane „recesywne” formy EB. Recesywne formy EB są często zaskoczeniem dla rodziny, ponieważ żaden z rodziców nie ma objawów EB i może nie wiedzieć, że jest nosicielem mutacji.
O skórze
Nasza skóra jest dużym i złożonym organem. Działa jak trwała, elastyczna i wodoodporna osłona, która zatrzymuje wodę i chroni przed bakteriami. Chroni nas przed wiatrem i pogodą oraz pomaga regulować temperaturę ciała. To tam syntetyzowana jest witamina D. Co więcej, nasza skóra ma ogromną liczbę wyspecjalizowanych komórek, które pozwalają nam odczuwać temperaturę, teksturę, ucisk i ból.
Nasza skóra jest wytrzymała, jeśli funkcjonuje w prawidłowy sposób.
Dwie główne części skóry to naskórek (część najbardziej zewnętrzna) i skóra właściwa. Naukowcy wyróżniają w obu tych częściach skóry określone warstwy komórek. Możesz zobaczyć te warstwy na diagramie.
Naskórek składa się głównie z komórek zwanych keratynocytami. Nazwa ta pochodzi od wytwarzanego przez nie białka zwanego keratyną – jest to to samo białko, z którego powstają nasze włosy i paznokcie. Keratynocyty są tworzone przez komórki macierzyste skóry, które znajdują się w warstwie podstawnej naskórka oraz w mieszkach włosowych skóry właściwej. Komórki macierzyste skóry nieustannie wytwarzają nowe keratynocyty, które zastępują nieustannie złuszczane komórki. Prawie wszystkie komórki w zewnętrznej warstwie skóry są wymieniane co 4-5 tygodni! To sprawia, że komórki macierzyste skóry są bardzo ważne dla utrzymania jej zdrowia.
Skóra właściwa to część skóry, która zawiera naczynia krwionośne, komórki czuciowe dotyku, temperatury i bólu, gruczoły potowe, mieszki włosowe i inne. W skórze właściwej występuje wiele różnych typów komórek, ale większość skóry właściwej składa się z elastycznej siatki białek. Ta siatka białek wspiera strukturę skóry i utrzymuje wszystkie jej elementy na właściwym miejscu. Białka zaangażowane w tworzenie tej siatki to głównie kolagen i elastyna.
Ważne jest również miejsce połączenia naskórka ze skórą właściwą, szczególnie przy omawianiu pęcherzowego oddzielania się naskórka. Miejsce to nazywane jest „błoną podstawną” i jest cienką warstwą, ważną dla połączenia naskórka i skóry właściwej. Błona podstawna składa się głównie z dwóch rodzajów białek: lamininy i kolagenu.
Istnieją cztery główne typy EB: Postać zwykła EB (EBS), Postać graniczna (JEB), EB dystroficzne (DEB) i EB Kindlera (KEB). Kategorie te są zazwyczaj rozróżniane na podstawie warstwy skóry, w której tworzą się pęcherze. Chociaż pęcherze są objawem wszystkich rodzajów EB, nie są one spowodowane tym samym problemem. O tym gdzie, dlaczego i jak intensywnie pojawiają się pęcherze i odwarstwienie skóry decyduje to, w jakim genie związanym z EB występuje mutacja. Decyduje to również o tym, jaki typ EB ma dana osoba.
Obecnie istnieje 16 specyficznych genów w naszym DNA, które zostały powiązane z klasycznym EB. Mutacje w tych genach uniemożliwiają komórkom wytwarzanie funkcjonalnych białek, które utrzymują naskórek i skórę właściwą razem. Wiedza o tym, jaką rolę pełnią białka, które odpowiadają za utrzymanie skóry w całości, jest kluczowa dla zrozumienia, czym różnią się EBS, JEB i DEB. Pozwala również zrozumieć, dlaczego niektóre rodzaje EB są cięższe od innych i dlaczego leczenie jednego rodzaju EB może nie działać w przypadku wszystkich.
Poniżej znajdują się streszczenia, które opisują geny, kodowane przez nie białka i szczegóły dotyczące tego, gdzie i dlaczego dochodzi do odwarstwienia skóry w trzech głównych formach EB.
Postać zwykła EB (EBS)
EBS jest najczęstszą postacią EB, stanowiącą około 70% wszystkich przypadków EB. Nasilenie objawów EBS może być różne, od kruchości skóry i niewielkich pęcherzy na dłoniach i stopach, po przypadki pęcherzy na całym ciele, aż po cięższe podtypy. EBS jest dziedziczone głównie od rodziców jako cecha dominująca, co oznacza, że tylko jedno z rodziców musi przekazać mutację genu związaną z EB. Rodzic ten ma EBS i prawdopodobnie ma (lub miał) związane z tym objawy.
W EBS oddzielenie naskórka od skóry właściwej następuje w obrębie komórek podstawnych naskórka (Stratum basale), tuż nad błoną podstawną. Głównym problemem jest to, że białka łączące komórki podstawne z błoną podstawną nie są prawidłowo połączone z wewnętrznym strukturalnym elementem komórki (tzw. cytoszkieletem). Powoduje to rozerwanie i pęknięcie komórek podstawnych, i pozostawienie dolnej części tych komórek przytwierdzonych do błony podstawnej.
Najważniejsze białka i kodujące je geny podlegające mutacjom w EBS:
Keratyna typu 5 – [nazwa genu: KRT5]
Keratyna typu 14 – [nazwa genu: KRT14]
Plektyna – [nazwa genu: PLEC1]
Ilustracja 2: Diagram przedstawiający zdrową skórę i skórę ze zwykłą postacią EB.
Postać graniczna EB (JEB)
JEB stanowi około 10% wszystkich przypadków EB. JEB jest dziedziczona od rodziców jako cecha recesywna, co oznacza, że dana osoba musi odziedziczyć mutację genu związaną z EB od obojga rodziców. Rodzice prawdopodobnie nie mieli żadnych objawów EB.
Niektóre osoby dotknięte JEB mają „ciężką postać JEB” (wcześniej nazywaną uogólnioną ciężką postacią JEB lub JEB Herlitza). Pęcherze występują na całym ciele, w tym w jamie ustnej, nosie i gardle. Pęcherze uniemożliwiają noworodkom prawidłowe jedzenie i oddychanie, powodując niedożywienie i niewydolność płuc. Niestety, ten skrajny podtyp JEB zagraża życiu i bardzo niewiele dzieci z ciężką postacią JEB dożywa wieku powyżej dwóch lat.
Innym głównym podtypem jest „JEB pośredni” (wcześniej nazywany JEB uogólnionym pośrednim lub JEB nie-Herlitza). Objawy w tej grupie są mniej poważne, ale nadal intensywne i niestety nadal często kończą się zgonem. Osoby z pośrednią postacią JEB mogą dożyć wieku dorosłego, ale często mają liczne blizny, problemy z paznokciami i zębami, a także inne powikłania ograniczające życie.
W JEB oddzielenie naskórka od skóry właściwej następuje w błonie podstawnej, a konkretnie w podwarstwie nazywanej "blaszką jasną". Ta podwarstwa składa się z białek, które zakotwiczają komórki podstawne naskórka do skóry właściwej. Kiedy brakuje białek w tej warstwie lub nie są one funkcjonalne, ten punkt połączenia nie działa prawidłowo.
Podstawowe białka, których dotyczą mutacje genów w JEB to:
Kolagen typu XVII (znany również jako BPAG2) - [Nazwa genu: COL17A1]
Laminina-332 (znana również jako Laminina-5) - [Nazwy genów: LAMA3, LAMB3 i LAMC2]
Ilustracja 3: Diagram przedstawiający zdrową skórę i skórę z graniczną postacią EB.
Dystroficzna postać EB (DEB)
DEB stanowi około 20% wszystkich przypadków EB. DEB może być dziedziczona jako cecha dominująca lub recesywna, w zależności od konkretnej mutacji genu.
Nasilenie objawów DEB jest bardzo zróżnicowane. W wielu przypadkach dominująca postać DEB powoduje łagodne pęcherze i objawy, które pozwalają osobom dotkniętym tą chorobą prowadzić życie z niewielkimi ograniczeniami. Większość osób z recesywną postacią DEB musi zmagać się z wieloma ograniczeniami, ponieważ pęcherze i blizny są znacznie bardziej nasilone, a prawdopodobieństwo wystąpienia raka skóry jest większe. Dodatkowe objawy mogą obejmować zniekształcenia w miarę gojenia się pęcherzy i ran, zrośnięcie palców rąk i nóg, ograniczony ruch stawów oraz zwężenie przełyku (przewodu pokarmowego), utrudniające połykanie.
W DEB oddzielenie naskórka od skóry właściwej następuje pod błoną podstawną. Najważniejszym białkiem wiążącym błonę podstawną ze skórą właściwą jest kolagen VII. Białko to tworzy fibryle kotwiczące, które wplatają się w białka strukturalne skóry właściwej. Bez kolagenu VII błona podstawna łatwo odrywa się od skóry właściwej.
Podstawowym białkiem zmienionym na skutek mutacji genu w DEB jest:
Kolagen typu VII - [nazwa genu: COL7A1].
Ilustracja 4: Diagram przedstawiający zdrową skórę i skórę z dystroficzną postacią EB.
Zespół Kindlera (KEB)
Kindler EB (KEB) jest rzadkim podtypem dziedzicznego EB. KEB jest recesywną postacią EB, co oznacza, że dana osoba dziedziczy mutację genu od obojga rodziców. Objawy mogą mieć charakter od łagodnego do ciężkiego i obejmują kruchość skóry, wrażliwość na światło, przebarwienia i zgrubienie skóry. Choroby dziąseł, pęcherze w jamie ustnej i zapalenie jelit mogą utrudniać jedzenie, a osoby z KEB są narażone na zwiększone ryzyko zachorowania na raka skóry.
KEB może dotyczyć różnych i wielu warstw skóry. Kiedy brakuje określonego białka lub nie jest ono funkcjonalne, zaburza to zdolność keratynocytów (komórek skóry) do normalnego wzrostu i podziału oraz do łączenia naskórka ze skórą właściwą.
Podstawowym białkiem zmienionym na skutek mutacji genu w KEB jest:
Kindlina-1 - [nazwa genu: FERMT1].
Nasi partnerzy z Sieci Badawczej EB posiadają informacje na temat EB i jej klasyfikacji.
Leczenie koncentruje się przede wszystkim na zapobieganiu wystąpienia lub łagodzeniu objawów EB. Środki zapobiegawcze mogą obejmować stosowanie okładów i podkładów w celu zminimalizowania tarcia, uderzeń i drobnych urazów skóry. Celem leczenia może być również zapobieganie infekcjom oraz pomoc w gojeniu się pęcherzy i owrzodzeń.
W cięższych przypadkach EB leki mogą być stosowane w celu zapobiegania zakażeniom otwartych ran i owrzodzeń. Można również przeprowadzić operację, aby zapobiec zrastaniu się palców u rąk i nóg lub nadmiernemu zwężeniu gardła i przełyku (przewodu pokarmowego).
W skrajnych przypadkach EB, lekarze mogą pokryć duże otwarte rany poprzez przeprowadzenie przeszczepów skóry. Przeszczepy skóry od dawców są jednak bardzo rzadkie, ponieważ wiadomo, że układ odpornościowy pacjenta prawie zawsze je odrzuci, nawet jeśli pacjent i dawca są ściśle dopasowani. W związku z tym lekarze często stosują tymczasowe substytuty skóry. Coraz powszechniejsze stają się również nowe "biologiczne substytuty skóry".
Te zaawansowane substytuty skóry mają na celu poprawę gojenia się ran poprzez zastosowanie syntetycznych siatek, na których komórki chętnie rosną, białek występujących w skórze, a czasem nawet żywych keratynocytów.
Terapia genowa dystroficznej EB
Obecnie w UE zatwierdzono jedną terapię genową, która jest ukierunkowana na genetyczną przyczynę dystroficznej EB. Vyjuvek to terapia genowa do stosowania miejscowego, co oznacza, że jest nakładana bezpośrednio na skórę w postaci żelu. Jest stosowana w celu wspomagania gojenia się ran i zmian chorobowych występujących w wyniku EB.
Vyjuvek działa poprzez dostarczanie dwóch zdrowych kopii genu COL7A1 do keratynocytów i fibroblastów w skórze, umożliwiając im produkcję kolagenu i wspomagając gojenie się ran. Vyjuvek dostarcza gen COL7A1 do komórek za pomocą nieaktywnej formy wirusa opryszczki pospolitej (HSV-1) jako wektora. HSV-1 to ten sam wirus, który powoduje opryszczkę. Jednak cząsteczki wirusa zostały zmodyfikowane tak, aby nie mogły się replikować, dzięki czemu są bezpieczne w użyciu i nie powodują infekcji.
Wirus HSV-1 nie przenika przez barierę skórną, więc leczenie można stosować wyłącznie na otwarte rany lub zmiany chorobowe. Oznacza to, że może ono jedynie wspomagać gojenie się ran, ale nie zapobiega ich powstawaniu. Leczenie nie jest trwałe, więc aby utrzymać jego skuteczność kliniczną, konieczne jest jego długotrwałe stosowanie.
Obecne badania
Poprawa jakości życia
Wielu naukowców, firm farmaceutycznych i producentów wyrobów medycznych pracuje nad opracowaniem lepszych produktów poprawiających leczenie objawów EB.
Badane produkty obejmują lepsze bandaże i opatrunki oraz maści i balsamy wspomagające gojenie się skóry.
Tworzenie „nowej” skóry
Idealną metodą leczenia zaburzeń genetycznych jest naprawa i zastąpienie zmutowanego genu w DNA chorego. Badacze tworzą „terapie genowe”, które działają właśnie w ten sposób. W ciągu ostatnich lat pojawiło się kilka skutecznych badań klinicznych i terapii. Te obiecujące wyniki wskazują, że skuteczne leczenie może nadejść. Niedługo, po raz pierwszy mogą być dostępne terapie leczące przyczyny EB.
Terapie genowe są obecnie na wczesnym etapie rozwoju. Nowe odkrycia i technologie, takie jak edycja genów metodą CRISPR-Cas9, niezwykle przyspieszają edytowanie DNA i genów w komórkach. Zmiana DNA w komórkach danej osoby nie jest jednak łatwym zadaniem. Proces ten może wiązać się z poważnym ryzykiem. Jeśli edycja bądź wprowadzanie nowych genów nie przebiegnie prawidłowo, może dojść do rozwoju nowotworu, powstania komplikacji i pogorszenia kondycji pacjenta. Badania kliniczne są kluczowe dla identyfikacji ryzyka związanego z nową terapią i weryfikacji jej skuteczności.
W wielu przypadkach w terapiach genowych rozważa się wykorzystanie komórek macierzystych . W przypadku terapii EB, badacze chcą edytować DNA komórek macierzystych skóry, zamiast modyfikować DNA innych typów komórek skóry. Jest to spowodowane faktem, że dodanie (lub edycja) genu w komórce macierzystej skóry spowoduje jego przeniesienie do wszystkich komórek naskórka, które powstaną z komórki macierzystej. To bardzo ważne ze względu na fakt, że niemal wszystkie keratynocyty w naszej skórze są wymieniane co 4-5 tygodni. Dodatkowo, komórki macierzyste skóry stale odtwarzają swoją populację, zatem każda zmiana DNA wprowadzona do komórki macierzystej może potencjalnie być „trwała” (lub przynajmniej będzie utrzymywać się tak długo, jak komórka macierzysta przeżyje).
Kilka terapii EB, które aktualnie są na etapie badań klinicznych, sprawdzają metody edycji DNA komórek macierzystych skóry pacjentów, w celu wyhodowania „nowej” zdrowej skóry do przeszczepu. Pomimo różnic w metodach i szczegółach między poszczególnymi próbami klinicznymi, zamysł ogólny pozostaje taki sam. Obejmuje on pobranie próbki skóry od osoby cierpiącej na EB i hodowanie wyizolowanych z niej komórek w laboratorium, z nadzieją, że w tych próbkach znajdują się komórki macierzyste skóry. Następnie stosuje się techniki edytowania DNA obejmujące korektę genów lub wprowadzenie nowych genów do komórek i wznowienie produkcji prawidłowych białek. Każda komórka z nowym zmodyfikowanym DNA jest następnie hodowana w laboratorium z wykorzystaniem zaawansowanych metod, w celu uzyskania warstw skóry. W kolejnych etapach wyhodowane laboratoryjnie warstwy skóry mogą być przeszczepione pacjentowi. Niektóre z tych podejść obejmują wykorzystanie indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych (iPSC), rodzaju komórek macierzystych, które mogą być otrzymane z komórek naszego ciała. Te komórki mogą dzielić się w nieskończoność i różnicować w każdy rodzaj komórek występujących w skórze. Mogą być zatem znakomitym źródłem komórek do zastąpienia uszkodzonej tkanki. Pomimo dopuszczenia możliwości wykorzystania indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych (iPSC) w badaniach klinicznych dotyczących różnych chorób, pacjenci, którzy przyjmują przeszczep z komórkami wywodzącymi się od iPSC, mogą być narażeni na większe ryzyko rozwoju nowotworu.
Opisywany rodzaj leczenia wymaga czasu i pracy, aby zidentyfikować genetyczną przyczynę EB u każdej osoby dotkniętej tą chorobą, opracować specyficzne podejście do edycji DNA, przeprowadzić wielotygodniową hodowlę komórek, a następnie przeprowadzić przeszczep skóry. Wymaga on również specjalistycznych obiektów badawczych i narzędzi do hodowli komórek. Pomimo tych przeszkód, odnotowano znaczne postępy pokazujące że takie terapie mogą działać.
W następnej sekcji omówiono jedną z takich pomyślnych historii.
Linki do stron internetowych użytych w tekscie (dostępne w języku angielskim):
Badania europejskie w centrum uwagi: historia sukcesu
W 2017 r. grupa naukowców i klinicystów pod kierownictwem profesora Michele De Luca poinformowała o pomyślnym zastosowaniu terapii genowej i przeszczepów skóry wyhodowanej w laboratorium w celu uratowania chłopca, który stracił ponad 80% skóry. Chłopiec cierpiał na JEB spowodowaną mutacjami genu lamininy (LAMB3), które odziedziczył po obojgu rodzicach. Wszystkie metody leczenia, w tym kilka ekstremalnych, zakończyły się niepowodzeniem. Lekarze uznali, że chłopiec ma niewielkie szanse na przeżycie. Władze rządowe wyraziły zgodę na „stosowanie w ramach współczucia” wstępnej terapii genowej, która wcześniej została przetestowana tylko w dwóch badaniach przypadków dotyczących jednego pacjenta. Rodzice chłopca również zgodzili się na zabieg, nawet po tym, jak poinformowano ich, że chłopiec może nie przeżyć samej procedury.
Naukowcy rozpoczęli od pobrania próbek skóry chłopca i wyhodowania tych komórek w laboratorium w celu uzyskania skupisk komórek zawierających komórki macierzyste naskórka (skóry). Następnie za pomocą wektora wirusowego dodano funkcjonalną kopię genu LAMB3 do DNA komórek macierzystych naskórka. Proces ten nie „skorygował” pierwotnej mutacji w DNA chłopca – dodał nową kopię genu LAMB3 do keratynocytów chłopca. Ten nowy gen umożliwia komórkom wytwarzanie funkcjonalnych białek lamininy. Komórki z dodanym funkcjonalnym genem LAMB3 zostały następnie wykorzystane do wyhodowania w laboratorium płatów naskórka przy użyciu zaawansowanych metod hodowli. Proces ten trwał kilka tygodni. Małe fragmenty skóry wyhodowanej w laboratorium zostały następnie przeszczepione chłopcu w dwóch oddzielnych zabiegach w odstępie jednego miesiąca.
Sukces tej terapii jest bardzo ekscytujący; niektórzy mogą nawet powiedzieć, że wynik był cudowny, ponieważ przekroczył oczekiwania.
Niestety, terapie genowe tego typu nie są jeszcze zatwierdzone do użytku klinicznego ani powszechnie dostępne. Takie spersonalizowane leczenie jest kosztowne, wymaga specjalistycznego sprzętu i zaangażowania wielu osób. Miejmy nadzieję, że terapie tego typu zostaną zatwierdzone do użytku klinicznego, będą przystępne cenowo i powszechnie dostępne dla wielu form EB.
Linki do stron internetowych użytych w tej sekcji (dostępne w języku angielskim):
Przyszłość wygląda obiecująco. Sukces leczenia tego chłopca, a także pozytywne wyniki innych badań, doprowadziły do rozpoczęcia kilku nowych badań klinicznych. M. De Luca z Centrum Medycyny Regeneracyjnej „Stefano Ferrari” w Modenie we Włoszech wraz z JW Bauerem ze Szpitala Uniwersyteckiego Dermatologii w Salzburgu w Austrii prowadzą kilka badań klinicznych z wykorzystaniem podobnych, ale bardziej zaawansowanych procedur mających na celu zastąpienie mutacji w genach COL7A1 i COL17A1 (badanie 1, badanie 2). Naukowcy z innych instytucji również opracowują własne terapie genowe, takie jak badanie kliniczne prowadzone przez Jeana Yuh Tanga ze Stanford University School of Medicine, które również dotyczy mutacji genu COL7A1 leżących u podstaw DEB.
Inne podejścia terapeutyczne
Jak wspomniano w poprzedniej sekcji, przygotowanie skóry ze zmienionym DNA wiąże się z poważnymi wyzwaniami; procedura jest złożona, droga i ryzykowna. Mogą upłynąć lata zanim takie podejście stanie się osiągalną metodą leczenia.
Te wyzwania skłoniły naukowców do myślenia o innych możliwościach leczenia EB, które byłyby szybsze, zatwierdzone klinicznie i dostępne finansowo dla chorych dotkniętych EB. Obejmują one komórki macierzyste, leki, ekstrakty roślinne i wiele innych terapii. Poniżej przedstawiono przykłady dwóch z nich.
Opracowywane są terapeutyczne kremy i balsamy do stosowania miejscowego, które mają przeciwdziałać problemom związanym z określonymi mutacjami genu EB. Jeden z preparatów do stosowania miejscowego, Vyjuvek, został już zatwierdzony do użytku w UE. Szczególnie interesujące są badania kliniczne nad kremem, który ma naprawić gen COL7A1, co pomogłoby osobom z dystroficzną postacią EB. Krem zawiera składniki, które pomagają komórkom skóry ominąć mutację w genie COL7A1 podczas produkcji białka kolagenu VII.
Przeszczepy szpiku kostnego są zazwyczaj kojarzone z białaczką i innymi chorobami krwi i układu odpornościowego. Niektóre grupy badawcze testują jednak terapię EB obejmującą allogeniczne przeszczepy szpiku kostnego, w których komórki macierzyste pochodzą od zdrowych dawców. Przewagą takiego podejścia jest to, że przeszczepy szpiku kostnego są skutecznie wykonywane od wielu lat, a technika ich wykonywania została przez ten czas udoskonalona. Wstępne wyniki sugerują, że zdrowe komórki macierzyste szpiku kostnego (lub ich komórki potomne) produkują białka tkanki łącznej, takie jak kolagen VII, które nie występują u jednostek z DEB. Metoda ta wiąże się z ograniczeniami, takimi jak konieczność znalezienia dawcy dopasowanego immunologicznie, a także z wysokim ryzykiem powikłań.
Bardziej obszerna lista badań klinicznych w terapii EB jest dostępna na stronie clinicaltrials.gov. (Proszę pamiętać, że na tej stronie internetowej są jedynie wymienione badania kliniczne. Nie jest potwierdzone czy są one bezpieczne, naukowo uzasadnione lub prowadzone przez renomowane instytucje. Prosimy o przeczytanie wszelkich zastrzeżeń, rozmowę z zaufanymi dostawcami usług medycznych i zapoznanie się z ryzykiem i potencjalnymi korzyściami.)
Linki do stron internetowych użytych w tej sekcji (dostępne w języku angielskim):
Stanford University EB Clinic – informacje izasobyo EB, takie jak podstawowe wskazówki dotyczące opieki nad osobami z EB oraz linki do filmów na temat pielęgnacji ran
Czy wiesz, że...
Epidermolysis bullosa jest czasami nazywana „skórą motyla”, ponieważ skóra jest delikatna i łatwo ulega uszkodzeniom, podobnie jak skrzydła motyla.
Nazwa EB została nadana przez Heinricha Koebnera, niemieckiego dermatologa urodzonego w 1838 roku.
